Articles Hierarchy
62. Trakt Brzeski - szosa przez Krzesk.
- 06 Nov 2011
- Historia Krzeska Królowa Niwa i okolic
- 1977 Reads
- 0 Comments
„Szosa między Warszawą a Terespolem przebiegająca przez Zbuczyn i Krzesk to fragment trasy E8 dziś E-2 z Londynu do Moskwy. To stary XIX - wieczny trakt bitwy z kamienia „szabrowanego”: Warszawa Brześć (co oczywiście nie dotyczy obecnej nawierzchni, a jedynie historii).W Rosji carskiej i Królestwie Kongresowym drogi bite rozpoczęto budować w roku 1816. trakt Warszawa Brześć zwany brzeskim, a póĽniej „traktem głównym podlaskim” mającym rangę drogi państwowej, był jednym z pierwszych po prawej stronie Wisły. Zbudowany został w latach 1819-1823”.
Pisano o tym tak:„Nakładem narodowym drogi brzeskiej staj CLXXVIII z głazu ubito”.Rzymskie znaki oznaczają C=100, L=50, X=10, VII=8, czyli 178 staj nowopolskich, czyli wiorst liczących po 1067 metrów, daje 190 kilometrów, obecną odległość miedzy Warszawą a Terespolem wobec tego do Krzeska od Warszawy będzie 120 km: 1067m = 112, staj.Nowo zbudowany trakt bity, ciągnący się przez biedne okolice Mazowsza i Podlasia, ożywił je pod względem gospodarczym, otwierał rynki w Rosji i na Dalekim Wschodzie, będąc dogodnym szlakiem komunikacyjnym i pocztowym, zwiastunem szykujących się przemian ekonomicznych w Królestwie (Królestwo Polskie powstało w 1815 r.- namiestnik carski gen. Józef Zajączek 1772-1826).Wzdłuż traktu założono stacje pocztowe lub przeprzęgowe: w Miłosnej, Mińsku, Kałuszynie, Siedlcach, Zbuczynie, Krzesku, Międzyrzecu, Białej Podlaskiej, Zalesiu i Brześciu. Stacje posiadały pomieszczenia także często kuchenne. W Krzesku była tylko stacja przeprzęgowa. Obok bowiem transportu przesyłek pocztowych rozwijała się komunikacja pasażerska. Opłata za przewóz pasażerski ;pobierano opłatę w srebrnych kopiejkach, a za listy 10 kopiejek od wagi 12,67 gram czyli za łut.
Autor wspomnień " Szosa" Noah Lasman w 1942 roku od marca pracował w obozie pracy firmy "Wolfer und Goebel " ze Stuttgartu na przedmieściu Siedlec gdzie więziono żydów z okolicznych gett i z Warszawy.Pracowali przy budowie drogi Siedlce-Krzesk-Międzyrzec. Autorowi udało się uciec z obozu i z przyjaciółmi ukrywał się blisko dwa lata na terenie powiatu siedleckiego w ziemiance, korzystając z opłacanej pomocy chłopa. Pobyt w Krzesku i okolicach opisane są w rozdziale:
24 Syzyfowa ucieczka.
25 Żydowskie szczęście.
Trakt Brzeski przez Siedlce lata 30-te.
Ulica Grochowska powstała jako droga wiodąca do Brześcia, przekształcona w początkach XIX wieku w brukowany trakt. Jego budowę ukończono w roku 1823, co upamiętnia żeliwny obelisk ustawiony w okolicy ul. Siennickiej; inicjatorem ustawienia monumentu był Stanisław Staszic. Żeliwny obelisk nazwano Pomnikiem Budowy Szosy Brzeskiej; zdobiące go płaskorzeĽby zaprojektował Paweł Maliński. Na bokach pomnika widnieje data budowy, odległość (OD WARSZAWY STAY CLXXVIII), oraz medalion z tytułem Aleksandra I, usunięty po roku 1915, znajdujący się obecnie w Orońsku koło Radomia, w kaplicy pałacowej majątku należącego niegdyś do Franciszka Christianiego, budowniczego traktu. Kolejne przedstawienia ukazują zamek w Brześciu, Siedlce z ratuszem, sceny z budowy traktu oraz panoramę Warszawy. Zaginęła niestety tablica z roku 1935, umieszczona niegdyś na pomniku a upamiętniająca renowację granitowej nawierzchni po 112 latach używania.
Pomnik Budowy Szosy Brzeskiej (Pomnik Pracy) - monumentalny obelisk znajdujący się na warszawskim Grochowie, przy ulicy Grochowskiej. Odsłonięty w 1825 r., dla uczczenia budowanej w latach 1820-1823 brukowanej szosy prowadzącej z Warszawy do Brześcia, tzw. szosy brzeskiej.
Pomnik został ustawiony z inicjatywy Stanisława Staszica w 1825 r., odsłonięty uroczyście 21 maja 1825 r. wraz z identycznym obiektem w Terespolu. Podkreślani, że w ceremonii odsłonięcia brali udział nie tylko inżynierowie czy znane osobistości ale również robotnicy pracujący przy budowie drogi. Z okazji ukończenia budowy szosy warszawsko-brzeskiej Mennica Warszawska wybiła dwa medale pamiątkowe. Uczniowie Szkoły Sztuk Pięknych wykonali litografie pomnika, które zostały umieszczone w albumie pt. Rys postawionych pomników i wybitych medalów w Królestwie Polskim w roku 1825. W literaturze z lat 80. XX wieku podkreślano, że wystawienie pomnika mającego być pamiątką zbiorowego trudu przy tworzeniu przedsięwzięcia o charakterze gospodarczym było zjawiskiem nowatorskim. Owa nowatorskość miała być związana z poglądami Staszica, który uważał, że na upamiętnienie zasługują również inicjatywy przyczyniające się do rozwoju kraju, a nie tylko poszczególne jednostki czy akty zbrojne. W 1935 r. podczas przebudowy ul. Grochowskiej do obelisku przytwierdzono tablicę, która póĽniej zaginęła. Pomnik restaurowano w latach 1896, 1917 i gruntownie odnowiono w latach 1961-1964 przy przebudowie ulicy Grochowskiej.
Pomnik ma wysokość ok. 14 m i ustawiony jest na czworobocznym cokole. Wykonany jest z żeliwa i ozdobiony płaskorzeĽbami, których twórcą był Paweł Maliński. Z żelaza zostało również wykonane ogrodzenie pomnika w postaci czterech słupków połączonych łańcuchem. Wszystkie elementy obelisku zostały odlane w założonej przez Stanisława Staszica hucie w Samsonowie.
Na froncie obelisku widnieje data ukończenia budowy drogi: MDCCCXXII oraz tablica o treści:
W ROKU WIELKIEJ ZAGŁADY NARODOWEJ
PO ZGONIE MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO
ZA CZASÓW PREZYDENTURY R.P. IGNACEGO MOŚCICKIEGO
A PREZYDENTA MIASTA STEFANA STARZYŃSKIEGO
DROGĘ TĘ W OBRĘBIE WARSZAWY PO 112 LATACH UŻYWANIA
ZNOWA UBITO Z BETONU O NAWIERZCHNI GRANITOWEJ
W STOPIˇTˇ ROCZNICĘ POWSTANIA LISTOPADOWEGO
29-XI-1935 TOW. PRZYJACIÓŁ GROCHOWA KOMISJA HIST. ZABYTKOWA
Inne znajdujące się na pomniku napisy informują po polsku i łacinie o powstaniu nakładem narodowym drogi długiej 178 staj.
W górnej części pomnika w miejscu gdzie teraz są owalne wgłębienia znajdowały się herby Królestwa Polskiego. W dolnej części, po bokach pierwotnie mieściły się powiększone awersy i rewersy medali wybitych dla upamiętnienia wydarzenia. Na medalu usuniętym po 1915 r. znajdował się napis ku czci cara. Inne przedstawiają siedzącą na przyczółku mostu kobietę z kołem i gałązką laurową oraz trzon kolumny.
Południowy bok obelisku (front pomnika) ozdobiony jest płaskorzeĽbami przedstawiającymi panoramy Warszawy (nad cokołem), Siedlec (w połowie wysokości) i Brześcia (na szczycie) oraz scenami z budowy traktu:
• kamieniarzy przy produkcji kostki;
• niwelację drogi;
• wbijanie pala;
• brukowanie;
• konserwację;
• wóz z kupcem na drodze, który przejeżdża obok pomnika.
PłaskorzeĽby ukazują sceny w sposób realistyczny. Są na nich robotnicy w kubrakach, długich butach, konfederatkach, kapeluszach oraz kmiecie czy bosy wąsaty chłop w baraniej czapce pchający taczkę (na scence prezentującej niwelację drogi).
fota. Szosa Brzeska lata 60-te.
Artykuł dr Rafała Dmowskiego w magazynie lokalnym "Prestiż" Siedlce- Sokołów Podlaski- Łosice .
Post Comment
Please Login to Post a Comment.